دكتر محمد مهدي گرجيان
100
قضاء وقدر ، جبر واختيار ( فارسي )
خداوند دستور داده است كه بجز أو را نپرستيد به پدر ومادر نيكى كنيد . در مورد ( قدر ) نيز وارد شده است كه مى فرمايد : ( قد جعل الله لكل شئ قدرا ) . ( 1 ) يعنى : ( خداوند براي هر چيز ( از تكاليف ووظايف ) قدر واندازه اى قرار داده است ) ، ( البتة اين يكى از تفاسير آية است وطبق تفسير ديگرى ( قدر ) در اين آية ، به معناى قدر تكويني است ) . آيا ايمان واعتقاد به اين واقعيت كه هر كار انسان ، بايد طبق دستور وفرمان بوده باشد وحتى مقدار ، كيفيت واندازه گيرى آن نيز مطابق برنامه انجام گيرد ، مى تواند جنبه تخدير كننده داشته باشد ويا بالعكس ؟ يك جمعيت پيشرو وپيروز ، جمعيتى است كه در تمام شؤون خود ( قضاء وقدر ) را به اين معنا رعايت كند ، يعنى همواره پيرو برنامه ، دستور وفرمان بوده باشد كه با توجه به احكام عقلية ومنابع روايى ، اعتقاد به قضاء وقدر به اين معنا ، تأثير بسيار مثبتى در پيشرفت زندگى انسانها دارد . ب : قضاء وقدر علمي وعيني از جمله تقسيماتى كه در باب ( قضاء وقدر ) مطرح مى شود ، تقسيم به ( قضاء وقدر عيني وعلمي ) است . قضاء وقدر علمي بر مبناى علم خداوند ، به چند وچون وحد واندازه أشياء ونيز حتميت وقطعيت وجود آنها از راه مقدمات ، أسباب وشرايط خاصه آنهاست ، وقضاء وقدر عيني به معناى انتساب حد واندازه ونيز ضرورت وحتميت وجود عيني أشياء به خداوند است . أستاذ مطهرى مى فرمايد : ( بديهي است علم الهى ( خواه علم در مرتبه ذات وخواه علم در مرتبه فعل ) از آن جهت ، ( قضاء ) الهى ناميده مى شود كه مؤثر در
--> ( 1 ) - سوره طلاق ، آية 3 .